Still in my mind
เน้ง ความเชื่อเรื่องวิญญาณของม้ง
บทความ
โดย
อรณี แซ่ว้าน
ตอนที่ยายข้ามไปโลกอีกฝั่งนึงครั้งแรก ยายรู้สึกยังไงบ้าง กลัวบ้างไหมคะ
“กลัวนะ เพราะเป็นการข้ามไปอีกโลกนึงที่เราไม่เคยไปมาก่อน แต่ยังดีที่มีคัวเน้ง (กลุ่มบริวาณวิญญาณที่คอยช่วยเหลือดูแลคนทรง) คอยนำทางและเป็นเพื่อนไปกับยายด้วย”
หน่าเน้ง หรือที่รู้จักกันในชื่อของ Shaman เป็นคนที่มีความสามารถในการรักษาโรคด้วยการเชื่อมต่อวิญญาณระหว่างโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณ ซึ่งความเชื่อเรื่องวิญญาณบรรพบุรุษเป็นความเชื่อดั้งเดิมที่อยู่กับกลุ่มชาติพันธุ์ม้งมานาน ทุกครั้งที่การรักษาแผนปัจจุบันไม่สามารถรักษาให้หายได้หรือเวลาเจ็บป่วย ไม่สบายกาย ไม่สบายใจจะมีการขอความช่วยเหลือจากหน่าเน้งทำพิธีการรักษาโรคให้ดีขึ้นหรือสบายใจขึ้น ซึ่งยายเหย่อเป็นอีกคนหนึ่งที่ได้รับหน้าที่เป็นหน่าเน้งเพื่อคอยรักษาโรคผ่านการ “อัวเน้ง” เชื่อมต่อวิญญาณให้กับคนในชุมชน
แล้วยายมาเป็นคนทรงได้ยังไงคะ
ประมาณ 26 ปีที่แล้วจู่ ๆ ก็ป่วยแบบไม่รู้สาเหตุ ป่วยนานอยู่หลายปี จนไปเจอกับตาคนนึงที่เป็นคนทรงอยู่แล้ว ตาบอกว่าคัวเน้งมารอยายนานแล้ว ต้องมาเป็นคนทรงเท่านั้นถึงจะหายป่วยได้ ตอนแรกที่มาเป็นหน่าเน้ง ก็ยังไม่มั่นใจเลยว่าจะเป็นได้ไหม จะพูดเป็นหรือเปล่า แต่ก็ลองทำไปก่อนโดยการตัดไม้มาทำโต๊ะพิธีและเตรียมอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ต้องใช้มาเก็บเอาไว้
ในการทำพิธีคนทรงจะนั่งบนเก้าอี้ยาวที่มีความสูงเลยเข่าให้เท้าแตะพื้นได้ หน้าโต๊ะพิธี ใส่เสื้อม้งและโพกผ้าโพกหัวยาวลงมาคลุมหน้า ซึ่งตลอดเวลาการทำพิธีตั้งแต่ 30 นาทีถึง 2 ชั่วโมง คนทรงจะกระทืบเท้าอยู่ตลอดเวลาตามเสียงชัว(ฆ้อง) ที่ตีอยู่ข้าง ๆ
พอเข้าเริ่มเข้าทรงแล้ว เสียงรอบข้าง อย่างเช่นเสียงคนคุยกันหรือเสียงต่าง ๆ จะค่อย ๆ เงียบและกลายเป็นเสียงนก เสียงแมลงเหมือนตอนที่เราเข้าไปในป่าเลยนะ ยังได้ยินเสียงอยู่บ้างแต่ไม่รู้ว่าเขาพูดอะไร เพราะว่ายายเข้าไปในโลกอีกใบนึงแล้ว ซึ่งพอยายเข้าไปในนั้นคัวเน้งจะพูดให้ยายพูดตามทำให้ไม่รับรู้เสียงของฝั่งคน ส่วนเท้าที่กระทืบอยู่นั้นก็เหมือนเวลาเราเดินไปปกติไม่เมื่อยเลยนะ
แล้วโลกฝั่งนั้นมันเป็นยังไงบ้างคะ
โลกฝั่งนั้นมันน่ากลัวนะ เพราะว่าเป็นโลกของคนเจ็บ คนตาย วิญญาณ และผีสางต่าง ๆ ซึ่งยายอัวเน้งอยู่ 2 แบบ คือ อัวเน้งเท่อ กับอัวเน้งซัวเบล้ อัวเน้งเท่อ เป็นการอัวเน้งที่มีคัว (กลุ่มบริวาร) คอยช่วยเหลือ ทำงานให้โดยที่เราไม่ต้องลงไปตามหาหรือรักษาเอง แค่เข้าทรงไปขอความช่วยเหลือจากกลุ่มคัว โลกของการอัวเน้งเท่อเราจะเห็นภาพไม่ค่อยชัดจะเห็นแค่เหมือนเราส่องไฟฉาย สว่างเป็นจุด ๆ ที่เราส่องไฟให้เห็น แต่การเดินทางจะสบายเพราะมีคัวคอยช่วยเหลือไม่ต้องเจอกับผี หรือวิญญาณน่ากลัวอื่น ๆ ซึ่งการอัวเน้งเท่อจะทำเพื่อหาวิธีในการรักษาหรือแก้ปัญหาที่มีอยู่ให้ดีขึ้น ส่วนการอัวเน้งซัวเบล้ เป็นการทำพิธีที่ใช้เพื่อตามวิญญาณของคนที่ใกล้จะตายแล้วกลับมา โดยจะเผาแกลบข้าวข้างกองไฟและเริ่มเข้าทรง เศษแกลบที่ไหม้จะค่อย ๆ กลายเป็นรูปทรงเหมือนคนตัวเล็ก ๆ อายุ 3-4 ปี พาเราไปที่ต่าง ๆ เพื่อให้เราลงไปตามหาวิญญาณเอง เส้นทางของการอัวเน้งซัวเบล้ค่อนข้างน่ากลัว เพราะว่าเราจะเห็นทั้งหมดเลยเหมือนโลกที่เราเห็นฝั่งนี้ เห็นภูเขา ต้นไม้ เสียงนกร้อง บางครั้งก็สวยงามไปเจอวิญญาณกำลังจูงวัวที่ลูกหลานส่งไปให้ไม่ยอมขยับ (แอบสงสารนะ) ตอนยายตายไม่ต้องฆ่ามาให้นะขี้เกียจเลี้ยง แต่บางครั้งก็เดินผ่านป่าที่เศร้าและเย็นมาก บางครั้งก็เจอวิญญาณที่หน้าหรือร่างกายเน่าเละเทะน่ากลัวพยายามเข้ามาใกล้เรา การอัวเน้งซัวเบล้จะทำให้เรารู้สึกเศร้าหรือติดภาพนั้น ๆ มาหลายวันเลย
แล้วถ้าวันหนึ่งยายตายไปหล่ะ ต้องมีคนสืบทอดเป็นหน่าเน้งให้ยายไหมคะ
มันเป็นการเลือกของคัวเน้งน้อ ถ้ายายตายไปแล้วคัวเน้งของยายจะเลือกใครต่อยายก็ไม่รู้นะ แต่เขาบอกว่ายายจะไปเป็นหัวหน้าคัวเน้งของอีกโลกนึงเพื่อทำหน้าที่ช่วยเหลือหน่าเน้งคนต่อไป พอคนต่อไปตายเขาก็จะเป็นหัวหน้าแทนยายวนไปเรื่อย ๆ เรื่องราวของยายฟังดูเหมือนเกินจริงและเป็นจินตนาการที่ล้ำเลิศอย่างเหลือเชื่อ แต่เราก็เชื่อเขาในแบบที่เราเชื่อ โรคที่รักษาไม่หายแต่พอทำพิธีแล้วหาย คนที่ใกล้ตายแต่พอำพิธีแล้วดีขึ้น เราไม่รู้หรอกว่าจริง ๆ แล้วสิ่งที่เห็น สิ่งที่ฟังมานั้น ๆ เป็นจริงมากแค่ไหน แต่อย่างน้อยพื้นที่ตรงนี้ยังเป็นพื้นที่ปลอดภัย พื้นที่สบายใจของทุกคนได้แค่นั้นก็ดีมากแล้ว ก่อนจบการพูดคุยยายบอกว่า สามารถพาไปดูอีกโลกนึงได้นะถ้าใจแข็งแรงพอและอยากไปดู
